PORADNIK — akcesoria do gier planszowych

Krasnolud-rzemieślnik w warsztacie pełnym insertów, organizerów i tacek na kości — baner poradnika „Akcesoria do gier planszowych"

Spis treści

Przejdź do wybranej części poradnika — gatunki, mechaniki, tematyki, akcesoria, klasyfikacja i rodzaje gier planszowych

Jak poprawnie klasyfikować gry planszowe
Podstawowe rodzaje gier planszowych
Formaty interakcji między graczami
Popularne mechaniki
Tematyki i settingi
Jak wybrać grę dla siebie
Słownik terminów planszówkowych
Gry hybrydowe i gry z aplikacją cyfrową
Kup gry planszowe — sklep klubu
Dodatki i aplikacje do gier planszowych
Akcesoria do gier planszowych (ta strona)

11. Akcesoria do gier planszowych

Po co w ogóle akcesoria?

W klubie gramy w wydania rozszerzone z kompletem dodatków. Przy takich pudełkach różnica między fabryczną wypraską a przemyślanym insertem to kilkanaście minut rozstawiania w każdej partii — a przy grach kampanijnych, gdzie rozkłada się i składa co tydzień, kilkanaście godzin w skali roku.

Akcesoria dzielą się w praktyce na trzy grupy. Pierwsza oszczędza czas: inserty, organizery, tacki. Druga poprawia czytelność stołu: podajniki, stojaki, nakładki. Trzecia jest czysto estetyczna: druki 3D zastępujące żetony, żetony akrylowe, metalowe monety. Wszystkie trzy mają sens, ale warto wiedzieć, w którą inwestujemy.

Poniżej przegląd kategorii, z których korzystamy przy klubowych stołach — wraz z wadami, o których sprzedawcy zwykle nie piszą.

11.1. Druki 3D urozmaicające rozgrywkę

Najbardziej efektowna kategoria akcesoriów. Zamiast kartonowego żetonu z nadrukiem drewna — trójwymiarowy stos bali. Zamiast okrągłego znacznika surowca — miniaturowa beczka. Zamiast płaskiego kafla budynku — model wieży stojący na planszy.

Druki 3D w tej roli dzielą się na kilka typów:

– Zamienniki żetonów zasobów — drewno, kamień, zboże, złoto, pożywienie. Najczęstszy i najtańszy sposób na odmianę wyglądu stołu.

– Modele terenu — budynki, ruiny, przeszkody zastępujące płaskie kafle. Robią największe wrażenie w grach z mapą modularną.

– Figurki i postacie — zamienniki meepli lub dodatkowe jednostki niewystępujące w wydaniu podstawowym.

– Znaczniki stanu i liczniki — ranny, zatruty, aktywny; drobiazgi, które w kartonie łatwo przeoczyć, a w bryle widać z drugiego końca stołu.

– Elementy dedykowane konkretnej grze — uchwyty, podstawki pod figurki, nakładki na tory.

Na co zwrócić uwagę

Jakość druku 3D zależy przede wszystkim od wysokości warstwy i jakości post-processingu. Tani wydruk poznaje się po wyraźnych prążkach na powierzchni i pozostałościach podpór. Dobry druk jest gładki, bez zadziorów, z równymi krawędziami i jednolitym kolorem.

Druga rzecz to materiał. PLA jest najpopularniejszy, biodegradowalny i dobrze oddaje detale, ale nie znosi temperatur powyżej pięćdziesięciu stopni — wydruk zostawiony latem w samochodzie potrafi się odkształcić. Materiały typu PETG czy ABS są odporniejsze termicznie, ale trudniejsze w druku i zwykle droższe.

Trzecia — czy elementy faktycznie pasują do gry. Żeton zasobu musi zmieścić się na polu planszy i w insercie. Model, który wygląda świetnie, ale nie mieści się w pudełku, po dwóch partiach ląduje w szufladzie.

Nasza rekomendacja

W klubie korzystamy z druków 3D przygotowanych przez Krzyśka — specjalistę, który wykonuje dedykowane elementy do konkretnych gier, także na indywidualne zamówienie. To rozwiązanie warte uwagi zwłaszcza wtedy, gdy szukacie czegoś, czego nie ma w gotowej ofercie sklepów: zamienników komponentów, ciekawszych wzorów albo elementów dopasowanych do własnego pomysłu na stół.

Powstają tu również elementy wykraczające poza zwykłe zamienniki — jak podświetlane hibernatorium do gry Nemesis, które zapala się po naciśnięciu. Takie akcenty nie zmieniają zasad, ale potrafią zmienić sposób, w jaki gra wygląda i brzmi przy stole, zwłaszcza w tytułach budujących napięcie.

Dla czytelników naszego poradnika: podajcie przy zamówieniu hasło LIRA10, a otrzymacie rabat 10% 🙂

Profil i kontakt: Siniland Board Game Gadgets

11.2. Planszetki graczy: plastik czy drewno?

Planszetka gracza to osobista plansza, na której trzymamy zasoby, znaczniki postępu i komponenty własnej frakcji. W wydaniach podstawowych jest to zwykle karton — tani, lekki i nieznośnie śliski. Wystarczy potrącić stół, żeby wszystkie znaczniki przesunęły się o pole i nikt już nie pamiętał, gdzie stały.

Stąd dwa kierunki ulepszeń: nakładki na istniejącą planszetkę albo planszetka zastępcza.

Nakładki (overlaye)

Przezroczysta lub barwiona płytka akrylowa z wyciętymi zagłębieniami, którą kładzie się na oryginalną planszetkę. Znaczniki wpadają w zagłębienia i przestają się przesuwać. To najtańsze i najskuteczniejsze rozwiązanie problemu przesuwających się komponentów, a przy tym zachowuje oryginalną grafikę wydawcy.

Wada: nakładka jest dedykowana konkretnemu wydaniu. Zmiana edycji albo dodatek zmieniający układ planszetki oznacza, że nakładka przestaje pasować.

Planszetki zastępcze — drewniane

Solidne, ciężkie, stabilne. Nie przesuwają się po stole i sprawiają wrażenie trwałości. Drewno dobrze znosi lata użytkowania i nie odkształca się.

Wady: masa i grubość. Cztery drewniane planszetki potrafią zająć w pudełku tyle miejsca, co połowa zawartości, a przy transporcie na spotkanie klubowe waga zaczyna mieć znaczenie. Malowane wersje bywają podatne na ścieranie się farby w miejscach częstego kontaktu.

Planszetki zastępcze — plastikowe i drukowane 3D

Lżejsze i cieńsze przy tej samej funkcjonalności. Można je wykonać w dowolnym kolorze, także innym dla każdego gracza, co w grach asymetrycznych ułatwia rozeznanie przy stole. Druk 3D pozwala na geometrię niemożliwą do uzyskania w drewnie: zagłębienia o różnej głębokości, podcięcia ułatwiające podnoszenie żetonów, zintegrowane uchwyty na karty.

Wady: mniejsza masa oznacza mniejszą stabilność — lekka planszetka przesuwa się po stole łatwiej niż drewniana. Materiał PLA jest też wrażliwy na temperaturę.

Co wybrać?

Sytuacja	Rekomendacja
Gra zostaje w domu, ceniona estetyka	drewno lub akryl
Gra jeździ na spotkania klubowe	plastik lub nakładki akrylowe
Problem to tylko przesuwające się znaczniki	nakładka na oryginalną planszetkę
Gra asymetryczna, wielu graczy	planszetki w różnych kolorach
Ograniczone miejsce w pudełku	nakładki albo cienkie planszetki plastikowe

11.3. Inserty do gier: drewno, plastik czy pianka?

Insert to wkład organizujący wnętrze pudełka. Zastępuje fabryczną wypraskę i pozwala trzymać komponenty w przegródkach, z których wyjmuje się je gotowe do gry. W dobrze zaprojektowanym insercie rozstawienie ciężkiej gry skraca się z dwudziestu minut do pięciu.

Na rynku funkcjonują trzy technologie: drewno cięte laserowo, tworzywo drukowane w 3D oraz materiały piankowe. Różnią się zasadniczo — masą, sposobem montażu i tym, ile miejsca zabierają w pudełku — a wybór nie jest oczywisty.

Inserty drewniane

Rodzaje materiału

Płyta HDF to materiał najczęściej stosowany w tańszych i średnich insertach. Jest gładka, dobrze się tnie laserowo i daje równe krawędzie. Jej wadą jest masa — HDF to płyta o wysokiej gęstości, więc kompletny insert do dużej gry potrafi dołożyć do pudełka ponad kilogram.

Sklejka jest lżejsza od HDF przy podobnej wytrzymałości i ma naturalny rysunek słojów, który część graczy ceni estetycznie. Kosztuje jednak więcej, przez co pojawia się głównie w droższych lub kolekcjonerskich wykonaniach.

Wersje malowane i zadrukowane

Część producentów oferuje inserty barwione lub z nadrukiem UV nawiązującym do grafiki gry. Wyglądają efektownie, zwłaszcza na zdjęciach.

Wada ujawnia się w użytkowaniu: powierzchnie malowane i lakierowane mają tendencję do pozostawiania śladów na komponentach. Farba ściera się w miejscach częstego kontaktu — na krawędziach przegród, w miejscach wsuwania kart — i potrafi przenieść się na koszulki albo na brzegi żetonów. Przy grze rozkładanej co tydzień widać to po kilku miesiącach.

Montaż: klejone czy składane

Inserty drewniane trafiają do klienta w postaci płaskich arkuszy z wyciętymi elementami. Montaż to osobny etap i warto wiedzieć, na co się piszemy.

Wersja klejona wymaga kleju stolarskiego, cierpliwości i zwykle kilku godzin pracy, plus czasu na wyschnięcie. Efekt jest trwały i estetyczny — sklejona konstrukcja nie ma widocznych elementów montażowych. Dla części osób sam montaż jest przyjemnością i traktują go jak element hobby, podobnie jak składanie i malowanie figurek. Producenci zwykle publikują ilustrowane przewodniki montażu.

Wersja składana bez klejenia opiera się na zatrzaskach i wypustach. Montaż zajmuje minuty zamiast godzin, a insert da się rozłożyć i przenieść do innego pudełka. Wadą są widoczne elementy montażowe — wystające wypusty, zatrzaski i zaczepy, które psują estetykę wnętrza i potrafią zahaczać o komponenty przy wyjmowaniu.

Zalety insertów drewnianych

Wytrzymałość — drewno znosi lata użytkowania bez odkształceń;
Sztywność ścianek — przegrody nie uginają się pod ciężarem komponentów;
Estetyka naturalnego materiału, ceniona zwłaszcza w grach o tematyce historycznej i fantasy;
Odporność na temperaturę — bez ograniczeń związanych z przechowywaniem;
Dla części osób sam montaż stanowi wartość dodaną.

Wady insertów drewnianych

Masa, szczególnie przy HDF — insert potrafi znacząco dociążyć pudełko;
Czas montażu, przy wersjach klejonych liczony w godzinach;
Wersje malowane pozostawiają ślady farby na komponentach;
Wersje bez klejenia mają widoczne elementy montażowe;
Grubsze ścianki zabierają przestrzeń użytkową w pudełku;
Nieodwracalność błędu — źle sklejony element trudno rozmontować.

Inserty plastikowe i drukowane 3D

Zalety

Niższa masa — istotne przy grach wożonych na spotkania;
Cieńsze ścianki, a więc więcej miejsca użytkowego przy tych samych wymiarach pudełka;
Dowolna kolorystyka, z możliwością zastosowania różnych barw dla korpusu i dna pojemnika. To nie tylko kwestia estetyki — konsekwentne kodowanie kolorem skraca czas rozstawiania i sprzątania gry, bo komponenty trafiają na swoje miejsce bez zaglądania do środka;
Geometria niemożliwa w drewnie — zaokrąglenia, podcięcia ułatwiające chwytanie żetonów, perforowane dna, złożone kształty organiczne;
Gotowe do użycia — bez montażu i schnięcia;
Możliwość dodruku pojedynczego brakującego elementu.

Wady

Mniejsza wytrzymałość mechaniczna niż drewno przy tej samej grubości ścianki
Wrażliwość PLA na temperaturę — powyżej pięćdziesięciu stopni materiał mięknie
Widoczne warstwy druku przy tańszych wykonaniach
Ograniczenia rozmiaru wynikające z pola roboczego drukarki — duże elementy bywają dzielone

Inserty piankowe

Pod wspólną nazwą kryją się dwa zupełnie różne produkty: inserty składane z płyty kartonowo-piankowej oraz wkłady z pełnej pianki. Łączy je niska masa, różni niemal wszystko inne — konstrukcja, przeznaczenie i sposób wykorzystania przestrzeni w pudełku. Dlatego omawiamy je osobno.

Płyta kartonowo-piankowa

Materiał znany z pracowni modelarskich i introligatorskich: lekki piankowy rdzeń obłożony z obu stron kartonem, który nadaje płycie sztywność. Insert trafia do klienta jako komplet arkuszy z fabrycznie wyciętymi elementami. Wypycha się je z ramki bez użycia noża, a następnie skleja w pojemniki i tacki zwykłym klejem PVA, na przykład klejem do drewna. Przy typowym insercie do średniej gry montaż zajmuje kilkadziesiąt minut, a nie cały wieczór.

Arkusze występują w wersji neutralnej, szarej, oraz z pełnokolorowym nadrukiem nawiązującym do grafiki gry. W wielu projektach pojemniki są zaprojektowane tak, by w trakcie partii wyjąć je z pudełka i postawić na stole jako tacki na komponenty.

Ta sama płyta jest też najpopularniejszym materiałem do samodzielnego wykonania insertu. Wystarczy ostry nóż, metalowa linijka, mata do cięcia i klej. Dla osób, które lubią projektować, to najtańszy sposób na uporządkowanie gry, do której nikt nie przygotował gotowego rozwiązania.

Zalety płyty kartonowo-piankowej

Niska masa — kompletny insert do średniej gry waży zwykle nie więcej niż ćwierć kilograma, czyli ułamek tego, co odpowiednik z HDF;
Zaskakująca sztywność jak na swoją wagę — laminowany karton usztywnia rdzeń, więc pojemniki trzymają kształt także wtedy, gdy przenosi się je wypełnione;
Prosty i szybki montaż — elementy są fabrycznie wycięte, a klejenie nie wymaga wprawy ani specjalistycznych narzędzi;
Przystępna cena, często niższa niż w przypadku insertów drewnianych;
Dostępne wersje z nadrukiem nawiązującym do grafiki gry.

Wady płyty kartonowo-piankowej

Ograniczony wybór — gotowe inserty z tego materiału oferuje w praktyce jeden producent, więc do wielu tytułów po prostu ich nie ma;
Grube ścianki — płyta ma około pięciu milimetrów, więc przegrody zabierają wyraźnie więcej miejsca niż w plastiku; w części gier insert jest przez to ciasno upakowany, a przy kolejnych dodatkach miejsca zaczyna brakować;
Klejona konstrukcja jest trwała, ale praktycznie nierozbieralna — pojemnika nie da się rozłożyć ani przebudować pod inny układ komponentów;
Mniejsza odporność na zgniecenie niż drewno i plastik — przy intensywnym użytkowaniu karton na krawędziach potrafi się wgniatać i wycierać.

Pełna pianka

Wkłady wycinane z bloku miękkiej pianki — z gniazdami dopasowanymi kształtem do konkretnych figurek albo z siatką nacięć, z której samodzielnie wyjmuje się kostki pianki i tworzy przegrody pod własne modele. Rozwiązanie wywodzi się z gier bitewnych i transportu pomalowanych armii, dlatego najczęściej spotyka się je przy grach z dużą liczbą figurek.

Pianka nie wymaga montażu: wkład wyjmuje się z opakowania i od razu wkłada do pudełka. Każda figurka ma własne gniazdo, więc modele nie ocierają się o siebie i nie obijają podczas transportu. Przy figurkach, których malowanie zajęło kilka wieczorów, to argument rozstrzygający.

Zalety pełnej pianki

Niska masa — nawet obszerny wkład praktycznie nie dociąża pudełka;
Najlepsza ochrona figurek, zwłaszcza pomalowanych — modele nie stykają się ze sobą, a pianka amortyzuje wstrząsy przy przenoszeniu;
Brak montażu — wkład jest gotowy do użycia od razu po rozpakowaniu;
Każda figurka ma stałe miejsce, więc przy sprzątaniu od razu widać, czy którejś brakuje.

Wady pełnej pianki

Bardzo duża objętość — pianka pod figurki musi mieć odpowiednią grubość, przez co w wielu grach wieko pudełka przestaje się domykać;
Ograniczony wybór — gotowe wkłady do konkretnych gier planszowych oferuje w praktyce jeden producent;
Słabe dopasowanie do drobnych komponentów — karty, żetony i znaczniki trudno efektywnie zorganizować w miękkim materiale;
Cienkie elementy figurek, takie jak włócznie, skrzydła czy anteny, łatwo zahaczyć przy wyjmowaniu modelu z ciasnego gniazda;
Świeżo pomalowane i polakierowane figurki potrafią przywrzeć do pianki — przed schowaniem warto odczekać, aż lakier całkowicie się utwardzi;
Tańsze pianki starzeją się — po kilku latach mogą żółknąć, twardnieć i kruszyć się na krawędziach gniazd.

Wkłady hybrydowe: pianka i plastik

Odpowiedzią na największe słabości pełnej pianki są wkłady hybrydowe. Figurki trafiają do piankowych gniazd, a pozostałe komponenty — karty, żetony, znaczniki — do plastikowych pojemników i tacek. Pianka jest tam, gdzie chroni, a plastik tam, gdzie liczy się oszczędność miejsca i wygoda organizacji.

To rozwiązanie droższe od wkładu z samej pianki, ale usuwa jej dwa podstawowe problemy: niedomykające się wieko oraz brak sensownego miejsca na drobne elementy. W grach figurkowych z rozbudowanymi dodatkami bywa najrozsądniejszym kompromisem między ochroną modeli a pojemnością pudełka.

Kiedy pianka ma sens

Płyta kartonowo-piankowa — gry z dużą liczbą kart i żetonów, wożone na spotkania, gdy liczy się masa i budżet, a gotowy insert do danego tytułu jest dostępny;
Pełna pianka — gry z dużą liczbą pomalowanych figurek, często transportowane, w których pudełko ma zapas wysokości;
Wkład hybrydowy — gry figurkowe z rozbudowaną zawartością, w których sama pianka nie zmieści się w pudełku albo nie obsłuży kart i żetonów.

Podsumowanie porównania

Kryterium	Który wypada lepiej
Wytrzymałość i sztywność	drewno
Masa	pianka i płyta kartonowo-piankowa, dalej plastik
Miejsce w pudełku	plastik (najcieńsze ścianki); pełna pianka zajmuje najwięcej
Dobór kolorów	plastik (dowolny, także dwubarwny)
Złożoność kształtów	plastik
Gotowość do użycia	plastik i pełna pianka (drewno i płyta kartonowo-piankowa wymagają montażu)
Ochrona pomalowanych figurek	pełna pianka lub wkład hybrydowy
Odporność na temperaturę	drewno
Estetyka naturalnego materiału	drewno
Cena	Zależna od producenta i stopnia skomplikowania projektu. Przy dużych pudełkach różnica między plastikiem a drewnem zwykle się zaciera — o cenie decyduje wtedy liczba przegród i czas projektowania, a nie sam materiał. Płyta kartonowo-piankowa bywa tańsza od drewna, a wkłady hybrydowe są droższe od samej pianki.

✦ Rekomendowani dostawcy insertów

Miejsce na rekomendację dostawcy — logo, krótki opis i link.

11.4. Tacki, podajniki i organizery stołu

Kategoria, którą najłatwiej zlekceważyć i która najszybciej zwraca poniesiony koszt. Chodzi o elementy leżące na stole w trakcie partii — nie w pudełku — i porządkujące wspólną pulę komponentów.

Poniżej typy, które realnie się przydają, z opisem zastosowania.

Podajniki na karty

Pojemnik z pochylonym dnem, z którego wygodnie dobiera się karty jedną ręką. Talia nie rozsuwa się i nie przewraca przy potrąceniu stołu. Występują w wersjach na jedną, dwie i trzy talie obok siebie — wariant wielotaliowy sprawdza się tam, gdzie obok siebie leżą talia dobierania i stos odrzuconych.

Przy wyborze zwróć uwagę na dwie rzeczy: szerokość kart, jaką podajnik obsługuje, oraz kompatybilność z koszulkami. Karty w koszulkach o grubości stu mikronów zajmują wyraźnie więcej miejsca niż gołe — dobry producent podaje pojemność osobno dla każdej grubości.

Podajniki modułowe

Wariant, w którym pojedyncze moduły łączy się ze sobą w dowolne konfiguracje. Zaleta: jeden zestaw obsługuje wiele gier o różnej liczbie talii. Wada: połączenia bywają mniej stabilne niż konstrukcja jednolita.

Tacki na żetony i zasoby

Podstawowy element porządkujący wspólną pulę surowców. Występują w kilku odmianach konstrukcyjnych:

Tacki układane jedna w drugą — w trakcie gry stoją obok siebie, po grze wsuwają się jedna w drugą i zajmują minimum miejsca w pudełku;
Tacki łączone ze stojakiem — moduły spina się w blok i ustawia piętrowo, co oszczędza powierzchnię stołu przy grach z wieloma typami zasobów;
Tacki heksagonalne z pokrywkami — można je zamknąć razem z zawartością i schować do pudełka bez przesypywania żetonów;
Tacki z pochyloną krawędzią — ułatwiają chwytanie płaskich żetonów, które na płaskim dnie trudno podnieść.

Stojaki na karty i planszetki

Podnoszą karty do pozycji pionowej lub pod kątem. Dwa zastosowania. Pierwsze: rynek kart widoczny dla wszystkich graczy bez przekręcania głowy. Drugie, znacznie ważniejsze: dostępność dla osób, którym trudno utrzymać wachlarz kart w dłoni — z powodu wieku, urazu czy ograniczonej sprawności manualnej. W klubie otwartym na przypadkowych gości to argument sam w sobie.

Organizery gracza

Łączą funkcję planszetki i tacki: jedna konstrukcja mieszcząca karty gracza, jego zasoby i znaczniki, którą przed sobą ustawia każdy uczestnik. Porządkuje przestrzeń osobistą i przyspiesza sprzątanie — zamiast zbierać komponenty z całego stołu, każdy oddaje swój organizer.

Wieże i tacki do kości

Wieża eliminuje spór o to, czy rzut był prawidłowy, i zapobiega wypadaniu kości ze stołu. Tacka wycisza rzut i wyznacza mu miejsce. W klubie, gdzie przy jednym stole gra kilka osób, to także kwestia kultury — kości toczące się przez cudzą planszetkę potrafią rozłożyć komuś układ.

Pudełka i segregatory na karty

Przy grach karcianych z dodatkami — zwłaszcza żywych grach karcianych — liczba kart rośnie do tysięcy. Wtedy potrzebny jest system sortowania: pudełka z przegrodami, przekładki opisowe, segregatory kartonowe albo plastikowe. Kryterium wyboru: czy przekładki da się opisać i przestawiać, gdy dojdzie kolejny dodatek.

✦ Rekomendowany dostawca tacek, podajników oraz insertów

Miejsce na rekomendację dostawcy — logo, krótki opis i link.

11.5. Skrzynie do gier planszowych

Kategoria dla kolekcji, które przerosły oryginalne pudełka. Skrzynia to zewnętrzny pojemnik — zwykle drewniany — mieszczący grę podstawową wraz z wszystkimi dodatkami w jednej, uporządkowanej całości.

Kiedy skrzynia ma sens

Gdy gra rozrosła się o dodatki, których nie mieści pudełko podstawowe, a stawianie pięciu pudełek obok siebie na półce przestaje być praktyczne. Typowy przypadek to żywe gry karciane oraz duże kampanie z kilkoma falami dodatków.
Drugi przypadek to transport. Skrzynia z solidnym zamknięciem i uchwytem znosi przewożenie znacznie lepiej niż kartonowe pudełko, które po dwudziestu wyjazdach na spotkania zaczyna się rozklejać w narożnikach.

Rodzaje

Skrzynie dedykowane — projektowane pod konkretny tytuł, z przegrodami dopasowanymi do jego komponentów; najlepsze wykorzystanie przestrzeni, ale bezużyteczne przy innej grze;
Skrzynie uniwersalne w rozmiarach — dobiera się pojemność, a układ wnętrza organizuje się samodzielnie; sprawdzają się przy kolekcjach i grach, dla których nikt nie zrobił wersji dedykowanej;
Skrzynie modułowe — wnętrze buduje się z wymiennych przegród i pojemników, które można przestawiać wraz z rosnącą kolekcją;
Pudełka na talie kart — mniejszy format, przeznaczony dla gier karcianych i kolekcji talii; często z magnetycznym zamknięciem.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze

Wymiary zewnętrzne w odniesieniu do półki — skrzynia, która nie mieści się w regale, to kosztowna pomyłka. Warto zmierzyć przed zamówieniem.
Sposób zamknięcia — zatrzaski magnetyczne są wygodne, ale przy transporcie pionowym skrzynia potrafi się otworzyć. Zamknięcia mechaniczne są pewniejsze.
Masa pełnej skrzyni — drewniana skrzynia z kompletem dodatków do dużej kampanii potrafi ważyć kilkanaście kilogramów. Przy noszeniu przez miasto to realny czynnik.
Wykończenie wnętrza — surowe drewno bywa szorstkie i przy częstym wyjmowaniu potrafi odkształcać krawędzie kart. Warto sprawdzić, czy powierzchnie stykające się z komponentami są wygładzone.

✦ Rekomendowany dostawca skrzyń

Miejsce na rekomendację dostawcy — logo, krótki opis i link.

11.6. Żetony akrylowe

Zamienniki kartonowych żetonów wycinane laserowo z płyty akrylowej. Kategoria pośrednia między czystą estetyką a realną funkcjonalnością.

Rodzaje wykonania

Akryl przezroczysty barwiony — element przepuszcza światło, co przy znacznikach stanu daje wyraźny efekt wizualny;
Akryl pełny, jednolicie barwiony — najbliższy zamiennik kartonu, różniący się grubością i wykończeniem krawędzi;
Akryl grawerowany — symbol lub liczba wypalone w powierzchni, odporne na ścieranie;
Akryl z nadrukiem UV — pełna grafika na powierzchni; efektowny, ale nadruk jest najsłabszym elementem i ściera się pierwszy;
Akryl warstwowy — dwie sklejone płyty w różnych kolorach, z przepuszczoną grafiką; najdroższe i najbardziej efektowne wykonanie.

Zalety

Grubość akrylu ułatwia chwytanie — płaski kartonowy żeton leżący na planszy trzeba podważać paznokciem, akrylowy podnosi się palcami. Dla części graczy to realna różnica w komforcie, a nie ozdobnik.
Trwałość: karton po kilkuset partiach rozwarstwia się na krawędziach i zaczyna wyglądać jak używany. Akryl pozostaje niezmieniony.
Czytelność: kolorowy, przepuszczający światło żeton jest widoczny na planszy z drugiego końca stołu lepiej niż nadruk na kartonie.

Wady

Cena — komplet żetonów akrylowych do dużej gry potrafi kosztować tyle, co sama gra. To zakup czysto uznaniowy.
Masa i miejsce — akryl jest cięższy i grubszy od kartonu, więc komplet zamienników może nie zmieścić się w oryginalnej wyprasce.
Krawędzie — tanie wykonania mają ostre, nieoszlifowane krawędzie po cięciu. Warto sprawdzić wykończenie przed większym zamówieniem.

✦ Rekomendowany dostawca żetonów akrylowych

Miejsce na rekomendację dostawcy — logo, krótki opis i link.

11.7. Dodruki fanowskie i spolszczenia

Osobna kategoria, obejmująca materiały drukowane przez podmioty niezależne od wydawcy: spolszczenia kart do gier bez oficjalnej polskiej edycji, zamienniki zniszczonych komponentów, naklejki na kostki, karty pomocy i wersje instrukcji.

Zastosowania

Spolszczenia — zestawy kart lub naklejek pozwalające grać po polsku w tytuł wydany wyłącznie po angielsku;
Karty pomocy — skrócone podsumowania zasad i ikonografii, przyspieszające grę i ograniczające zaglądanie do instrukcji;
Zamienniki zniszczonych komponentów — pojedyncza karta czy plansza zastępująca element uszkodzony w trakcie użytkowania;
Materiały rozszerzające — dodatkowe scenariusze, warianty i moduły tworzone przez społeczność.

Kwestia prawna — warto wiedzieć

Dodruki fanowskie funkcjonują w obszarze, który bywa niejednoznaczny prawnie. Grafika kart, ikonografia i treść instrukcji są objęte prawem autorskim wydawcy. Część wydawców toleruje takie materiały, a nawet udostępnia pliki do samodzielnego druku. Inni traktują je jako naruszenie praw.
Praktyczna zasada, którą stosujemy w klubie: dodruk jest uzupełnieniem posiadanego egzemplarza gry, a nie sposobem na uniknięcie jej zakupu. Zamawiamy spolszczenia wyłącznie do gier, które faktycznie mamy na półce. Jeśli wydawca wydał oficjalną polską edycję, kupujemy ją zamiast zamawiać dodruk.
Warto też sprawdzić, czy producent dodruku deklaruje zgodę wydawcy na dystrybucję. Część robi to wprost.

✦ Rekomendowany dostawca dodruków

Miejsce na rekomendację dostawcy — logo, krótki opis i link.

11.8. Pozostałe kategorie warte uwagi

Akcesoria, które nie zasługują na osobny rozdział, ale w praktyce klubowej okazały się przydatne.

Koszulki na karty

Najtańsza i najskuteczniejsza forma ochrony. Przy grach kampanijnych, w których jedna talia wraca na stół co tydzień przez pół roku, koszulki decydują o tym, czy po kampanii gra nadaje się jeszcze do sprzedaży.

Kryterium wyboru to grubość w mikronach: cieńsze od pięćdziesięciu mikronów są tanie, ale łatwo się załamują; sto mikronów i więcej daje sztywność zbliżoną do karty kolekcjonerskiej, ale znacząco zwiększa objętość talii — warto sprawdzić, czy zakoszulkowana talia zmieści się jeszcze w insercie.

Maty do gry

Materiałowa lub winylowa podkładka pod planszę. Trzy funkcje: ułatwia podnoszenie płaskich komponentów, wycisza rzuty kośćmi i chroni karty przed zarysowaniem o blat. W klubie, gdzie stoły bywają rysowane, ta ostatnia funkcja ma znaczenie praktyczne.

Metalowe monety

Zamienniki kartonowych żetonów waluty. Wyraźnie poprawiają odczucia z gry ekonomicznej — ciężar monety w dłoni zmienia sposób, w jaki traktuje się zasób. Wada: masa kompletu i cena.

Torby i pokrowce transportowe

Przy regularnym wożeniu gier na spotkania zwykła torba przestaje wystarczać. Dedykowane torby mają usztywnione ściany, przegrody na pudełka i pasy zabezpieczające. Najmniej efektowna pozycja na tej liście i jednocześnie ta, która najbardziej przedłuża życie pudełek.

Oświetlenie stołu

Przy grach o mrocznej tematyce część klubów stosuje dodatkowe oświetlenie punktowe albo dekoracyjne. Funkcja jest podwójna: praktyczna, bo ciemne plansze bywają nieczytelne w słabym świetle, oraz klimatyczna.